چرا آهن در خاک آهکی به ریشه نمی‌رسد؟

اگر برگ‌های جوان درخت شما زرد شده‌اند در حالی که رگبرگ‌ها هنوز سبز مانده‌اند، تقریباً با اطمینان می‌توان گفت با کلروز آهن روبه‌رو هستید. اما نکته‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود این است: خاک شما احتمالاً کمبود آهن ندارد.

مسئله مقدار نیست، مسئله دسترسی است

آهن در پوسته زمین چهارمین عنصر فراوان است و در اغلب خاک‌های ایران به مقدار کافی وجود دارد. مشکل جای دیگری است: در pH بالای ۷.۵ — که در خاک‌های آهکی رایج است — آهن به فرم اکسید و هیدروکسید سه‌ظرفیتی درمی‌آید که عملاً نامحلول است. ریشه نمی‌تواند چیزی را جذب کند که در محلول خاک وجود ندارد.

به همین دلیل است که پاشیدن سولفات آهن روی خاک آهکی معمولاً هیچ نتیجه‌ای نمی‌دهد. سولفات آهن ظرف چند روز — گاهی چند ساعت — تثبیت می‌شود و همان‌جا در خاک باقی می‌ماند بدون آنکه به ریشه برسد.

نقش عامل کلات‌کننده

کلات مولکولی است که یون فلزی را در خود محبوس می‌کند و از تشکیل ترکیب نامحلول جلوگیری می‌کند. اما همه کلات‌ها یکسان نیستند؛ هر عامل کلات‌کننده در محدوده pH مشخصی پایدار است:

• EDTA: تا حدود pH ۶ پایدار است. در خاک آهکی عملاً بی‌فایده.
• DTPA: تا حدود pH ۷ تا ۷.۵ کار می‌کند. برای خاک‌های با آهک کم مناسب است.
• EDDHA: تا pH نزدیک به ۹ پایداری خود را حفظ می‌کند. انتخاب درست برای خاک‌های آهکی ایران.

این تفاوت در عمل بسیار بزرگ است. مصرف کلات آهن EDTA در خاکی با pH ۸.۲ تقریباً معادل مصرف نکردن آن است، هرچقدر هم مقدار را بالا ببرید.

ایزومر ارتو-ارتو را جدی بگیرید

در محصولات EDDHA، درصد ایزومر ارتو-ارتو تعیین‌کننده کیفیت واقعی است. تنها این ایزومر است که در pH بالا آهن را نگه می‌دارد. محصولی که روی برچسب آن ۶٪ آهن نوشته شده اما ارتو-ارتوی آن ۲٪ است، در خاک آهکی کارایی به‌مراتب کمتری از محصولی با همان ۶٪ آهن و ارتو-ارتوی ۴.۸٪ دارد.

چه زمانی مصرف کنیم؟

بهترین زمان مصرف کلات آهن، اوایل بهار و همزمان با شروع رشد رویشی است. مصرف باید همراه با آبیاری انجام شود تا محصول به عمق ریشه فعال برسد. مصرف سطحی بدون آبیاری کافی، بخش زیادی از اثر را از بین می‌برد.

محلول‌پاشی آهن هم ممکن است، اما اثر آن موقتی است و فقط برگ‌هایی را که در زمان پاشش وجود دارند بهبود می‌دهد. برای حل ریشه‌ای مسئله، مصرف خاکی لازم است.